بلاگ

به گزارش خبرگزاری فارس از تبریز، بزرگ‌ترین بازار مسقف جهان نامی آشنا نه تنها برای ایرانیان بلکه جهانیان است؛ همان بازار یک کیلومتری شهر تبریز که نمونه منحصر به فرد جهانی

بوده و در سال ۱۳۸۹ در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است.

از بازار تبریز هر چه بگوییم کم است چراکه تاریخی کهن از ایران قدیم در آن نهفته شده و  فقط کافی است زبان بگشاید و حرف‌های تلخ و شیرین در دل خود را به زبان آورد، اما این گزارش ربطی به صنعت‌گران، باربران، مغازه‌داران، وضعیت کف‌سازی، تاریخچه و غیره بازار ندارد، بلکه این بار می‌خواهیم از نفت‌کش‌های بازار مسقف جهان حرف بزنیم، همان‌هایی که از ابتدای بنای بازار شکل خود را حفظ کرده‌اند و تا مادامی که بازار تبریز مستدام است این رویه نیز همچون گذشته برای آیندگان جلوه‌گری خواهد کرد.

شاید باورتان نشود ولی وسط کلان‌شهر تبریز، شهر اولین‌ها، شهر هوشمند، شهر تکنولوژی و هزاران صفات دیگر تبریز، بساط بخاری‌های نفتی، والور و علاءالدین یا همان 《پیلته ترکی》رونق عجیبی دارد، چراکه بزرگترین بازار مسقف جهان، گاز ندارد و یکی از دلایل ثبت جهانی آن، حفظ سبک و مدل قدیمی بازار است که البته دلایل دیگری از قبیل خطر انفجار، سختی لوله‌کشی گاز و یا تغییر چهره بازار با لوله‌کشی وجود دارد که باعث شده است تا میراث فرهنگی اجازه گاز‌رسانی به بازار را ندهد و نوستالژی خانه‌های قدیمی و گاری‌های نفتی و خانه‌های روستایی در بازار جهانی در وسط شهر تبریز جلوه‌گری کند.

13971024001337 Test NewPhotoFree


هوا سرد و برفی است! خود را در بزرگترین بازار مسقف جهانی دیدم، می‌خواهم وارد روایت‌های مختلف بازاریانی شوم که روز خود را با نفت گرم می‌کنند؛ یکی بساط چایی‌اش را روی والور (پیلته) فراهم کرده و دیگری ناهاری که همسرش سر صبحی دستش داده را روی بخاری نفتی گذاشته است تا وقت ناهار، غذای خانگی خود را گرم میل کند.
 

13971024001316 Test NewPhotoFree


قوری روی علا‌ءالدین مغازه انگشتر و تسبیح‌فروش توجهم را به خود جلب می‌کند و این یعنی اولین مغازه برای مصاحبه‌ام انتخاب شد؛ با گفتن اینکه اجازه می‌دهید از بساط چایی روی والور شما عکس بگیریم وارد مغازه شدم و گفت‌وگوی خود را با مرد تسبیح فروش آغاز کردم.

این شغل پدر و اجدادی من است که شاید به ۱۰۰ سال گذشته برگردد و همانطور که از قدیم پیلته روشن کردیم، الان هم روشن می‌کنیم و شاید نسل‌های بعدی هم این رویه را ادامه بدهند؛ اینها صحبت‌های نادر محمدزاده، تسبیح‌فروش بازار تبریز بود.

از تیمچه به تیمچه بازار می‌گذرم و نظاره‌گر کاسبانی هستم که دور والورهای خود جمع شده‌ و به کسب و کار مشغول‌اند.

13971024001317 Test NewPhotoFree


مهدی بزازه‌ور، بزاز تیمچه پارچه‌فروش از جمله دیگر بازاریان بود که به قول خود کمی پیشرفته عمل کرده و به جای علاءالدین از بخاری نفتی استفاده می‌کند.

پارچه‌فروش تبریزی می‌گوید: هفته‌ای یکبار یک گالن نفت می‌خرم و تا آخر هفته با آن سپری می‌کنم.

بلورهای برف از میان سوراخ‌های سقف بازار، روی صورتم‌ می‌خورد و داخل بازار را بیش از پیش سرد می‌کند؛ از دور مغازه فروش لوازم گاز و نفت را دیدم که مشتری خوبی هم داشت.

13971024001318 Test NewPhotoFree

والور، علاءالدین، لوله بخاری، بخاری نفتی از جمله بساط حاج کاظم علوی، مغازه‌دار قدیمی بازار تبریز بود.

این بازاری، نفت را یک موضوع حساس در تامین گرمایش بازار می داند و در حالی که خنده بر لب داشت می گوید: اگر فروش نفت ایران تحریم شود بازهم بازار ما و نفت‌فروشان در بازار رونق دارد زیرا اگر نفت نباشد از سرما یخ می‌زنیم.

13971024001321 Test NewPhotoFree

محمد غفاری ۷۶ ساله، کاسب مس فروش دیگر فردی است که وقتی داخل مغازه‌اش می‌شوی با طیف موسیقی ضربه‌های چکش روی مس قاطی شده با بوی نفت داخل والور و چایی دم کرده، روبه رو خواهی شد.

عکس را بهانه کرده و یک لیوان چایی میهمان کاسب تبریزی شدم؛ چایی روی پیلته هم عجب طعمی دارد.

کاسب مسگر ۲۰ لیتر نفت را مناسب برای گرم کردن ۱۰ روز مغازه خود می‌دانست و در حالیکه صدای چکش، فضای مغازه را موسیقی‌وار کرده بود، برایم تعریف می‌کرد: دخترم، سریال بانوی عمارت را دیدی! سریال روایت‌گر زمان قاجار بود و آن زمان هم در بازار تبریز نفت، منقل و ذغال مصرف می‌شد و الان که سالیان زیادی گذشته است بازهم همان سنت قدیمی حفظ می‌شود.

هوای داخل بازار عجیب ناجوان مردانه سرد است! به قول یکی از بازاریان، هوای داخل بازار با بیرون فرق دارد چراکه وقتی هوا سرد است، بازار یخبندان می‌شود؛ صدای خوردن دندان‌هایم به هم را می‌شنوم ولی همچنان از تیمچه‌ای به تیمچه دیگر و از این راسته به آن راسته می‌روم و سعی دارم تا داخل مغازه‌ها را نگاه کنم و نحوه گرم شدن بازاریان را ببینم. اکثرا والور در مغازه داشتند و برخی‌ها با بخاری نفتی و اندک شماری با بخاری برقی، مغازه خود را گرم می‌کردند.

13971024001319 Test NewPhotoFree


دیگر صدای اذان موذن‌زاده در همه جای زیر پوست بازار به گوش می‌رسد. در کنار دیوارهای بازار والورهایی توسط بازاریان روشن شده بود که صرفاً برای گرم شدن رهگذران بود؛ تبریز است دیگر، شهر مهربانی! چه می شود کرد.

کنار یکی از والورها ایستاده و دست‌های خود را گرم می‌کنم؛ با صدای نفتیه، نفت می‌خواهید، به پشت سر خود برگشته و به طرف صدا نگاه می‌کنم؛ مردی چرخ به دست با کالن‌های پُر از نفت، مغازه به مغازه، نفت به کاسبان بازار می‌فروشد.

گفتم گالنی چند است؟ گفت: یک کالن ۲۰ لیتر است و قیمت فروش آن ۵ هزار و ۵۰۰ تومان می‌باشد.

گفتم از کجا نفت می‌آورید؟ می‌گوید: انگار از پالایشگاه سهمیه بازار وجود دارد که هر صبح در چایکنار، نبش بازار صادقیه می‌آورد و ما فقط حمل کننده‌ایم؛ کالن‌ها را بار زده و با گرفتن امضا و پول هر گالن از بازاری‌ها، حق‌الزحمه دریافت می‌کنیم.

حرف‌های عظیم آقای نفتچی تمامی ندارد و من را کلی قسم می‌دهد تا در گزارشم از او به عنوان ناخدای کشتی نفت بازار تبریز یاد کنم.

13971024001329 Test NewPhotoFree


روز برفی خوبی بود و با انواع اقسام کاسبان اعم از تابلو فروش، حوله فروش، شیرینی فروش و میوه فروش آشنا شدم به طوریکه وقتی وارد هر مغازه‌ای می‌شدم با یک چیزی از من میزبانی می‌کردند و وقت برگشتن کیفم پر از میوه، شکلات، نخود و کشمش بود.

دیگر به پایان گزارش می‌رسم و طبق نشانی‌هایی که داده بودند به سمت مغازه‌فروشی در بازار صائب‌الامر (سامان میدانی) می‌روم که از قدیم الایام نفت فروش بازار است و تا همین سال گذشته، نفت کل بازار را تامین می‌کرد.

13971024001313 Test NewPhotoFree

حمید آستانه، ۷۹ ساله، پیرمرد نفت‌فروش تبریزی که مانند سایر کاسبان ادامه دهنده شغل اجدادی خود است.

در یک مغازه آغشته به بوی نفت و صدای چک چک کردن نفت روی کالن، نشسته و به حساب و کتاب مشغول است.

بعد از کسب اجازه در یکی از صندلی‌ها می‌نشینم و نگاهی به دور و بر خود می‌اندازم؛ به عنوان یک جوان باورم نمی‌شد در اوج تکنولوژی، مردمانی هستند که با نفت خانه و مغازه خود را گرم می‌کنند.

13971024001312 Test NewPhotoFree

تا سال گذشته، نفت تمام بازار مسقف را من می‌دادم که این رویه از سال گذشته نمی‌دانم چه شد که قطع شد و دلیل آن را هم پیگیری نکردم ولی دیگر مسوولیتی برای تامین نفت بازار ندارم و الان به صورت کوپنی نفت به مردم می‌فروشم؛ اینها را آقای آستانه می‌گوید.

او برایم تعریف می‌کند: فروش‌ نفت را در همه فصل‌ها دارد ولی در کل میزان خرید نفت کمتر شده است چراکه مردم اطلاعی از کوپن نفت ندارند.

13971024001315 Test NewPhotoFree


به پایان آمد این دفتر ولی حکایت همچنان باقی است، نزدیک شده‌ام و کل مسیر برگشت به تیترهایی که برای این گزارش دوست دارم فکر می‌کنم؛ بوی نفت در وسط شهر تبریز، پیلته‌های مهربانی در زیر سقف بازار تبریز، یک روز نفتی خبرنگار، ناخدای کشتی نفت بازار تبریز یا کاسبی با بوی نفت و هزاران واژه دیگر!

گزارش از کتایون حمیدی

انتهای پیام/ر

درباره میهن تهویه

گروه فنی میهن تهویه با تکیه بر نیروهای متخصص در زمینه طراحی/فروش/تعمیر و پشتیبانی سیستم‌های گرمایشی/سرمایشی ساختمان فعالیت می‌کند. مسئولیت‌پذیری و جدیت در کار همواره شعار و باور اصلی این مجموعه در ارائه خدمات صنعتی بوده است.

 

تعمیرات تخصصی کولرگازی، داکت اسپیلت، چیلر،  مینی چیلر، سردخانه، موتورخانه، پکیج شوفاژ دیواری، آبسردکنهای اداری

شماره‌ تماس دفتر:   02126853146

تماس فوری (رضایی) :   09120206031

مشاوره تماس (تلگرام):  09366941897

نشانی دفتر مرکزی: تهران - سعادت آباد - ایثارگران شمالی - خیابان امام‌زاده داوود